Uitkofa görə, Donald Trampın planları tamamilə reallaşdırıla bilər, Amerika Birləşmiş Ştatları bütün dünyada münaqişə məsələlərini həll etmək üçün bütün imkanlara malikdir, və bütün bunlar baş verəndə, sovet cizgi filminin qəhrəmanının sözləri ilə demək olar: “Oğlanlar, gəlin sülh içində yaşayaq”.
Lev Davidoviçin “dünya inqilabı” şüarı, “fəhlə-kəndli hakimiyyəti” hətta keçmiş çar imperiyasının ərazisində - Türküstanda ciddi problemlərlə üzləşdiyi zaman sürətlə öz əhəmiyyətini itirdi. Proqramlaşdırıldığı kimi, məhz buradan proletar “qırmızı təkəri” Əfqanıstandan və Britaniya Hindistanından keçməli idi. Şərq sovet “azadlığını” qəbul etmədi, “geri qalmış və dindarlıq içində” qalmağı üstün tutdu.
Formal olaraq ABŞ-nin demokratik administrasiyasının qlobalizmini tənqid edən Donald Tramp əslində yeni bir qlobalizm təklif edir. Demokratik qlobalizmin əsasını ümumi dəyərlər sisteminin zorla qəbul etdirilməsi təşkil edirsə, Tramp “ümumi maraqlar qlobalizmi” təklif edir ki, burada, əlbəttə, hegemon Amerika Birləşmiş Ştatları olmalıdır.
Demokratlardan fərqli olaraq ki, onlar “sivilizasiya qlobalizmi” qurmaq üçün “yumşaq güc”, regional münaqişələr və hibrid müharibə kimi vasitələrdən istifadə edirdilər, respublikaçı Tramp “baltanın təhdidi” ilə hərəkət edir: əgər İran nüvə proqramından imtina etməsə, ABŞ güc tətbiq edəcək; əgər Zelenski ərazi güzəştləri etməsə, Vaşinqton onu uzaqlaşdıracaq; əgər HƏMAS Qəzzanın idarəetməsindən imtina etməsə, Amerika Birləşmiş Ştatları “cəhənnəmin qapılarını açacaq”...
Siyahını Kanada, Çin, Avropa İttifaqına qarşı iqtisadi sanksiya təhdidlərini də daxil etməklə davam etdirmək olar. ABŞ prezidentinin baxışına görə, yalnız Vaşinqtonla “sövdələşmə ədalətlidir”, beynəlxalq siyasi gündəmdə elə məsələlər ola bilməz ki, onların həllində Vaşinqton “sövdələşmənin atası” kimi iştirak etməsin.
Stiven Uitkof demək olar ki, açıq şəkildə bəyan edib ki, Amerika Birləşmiş Ştatları beynəlxalq siyasətin aktorlarının “reviziyasını keçirir”. Üstəlik, söhbət təkcə Avropa İttifaqından deyil, həmçinin Böyük Britaniya, Çin, Hindistan, Qlobal Cənub və Latın Amerikası ölkələrindən gedir. Kanada isə, məsələn, Trampın “notto-brutosu”nda hətta müstəqil, suveren dövlət deyil.
ABŞ prezidentinin “təsir dairəsində” olmaq məhz bu mərhələdə, bəlkə də, siyasi dividenddir. Lakin amerikan “trotskizmi”, əgər Donald Tramp güc tətbiqi təhdidindən istifadə etsə, “imperiyaların reinkarnasiyası” təhlükəsini yarada bilər: kiçik və orta “kalibrli” dövlətlər “danışıqlara və müqavilələrə qabil olmayan” kimi qiymətləndirilərsə, bunu məntiqi olaraq onların desuverenizasiyası, suverenliyin “böyük imperiyaya” ötürülməsi izləməlidir.
Bu “imperiya”nın mütləq “Üçüncü Roma” və ya yeni “Qızıl Orda”, ya da “Monqol İmperiyası” olması vacib deyil. Əsas məsələ budur ki, Vaşinqton, məsələn, Yaxın Şərqin və ya Hind-Çinin, ya da Böyük Avrasiyanın status-kvosunu kiminlə razılaşdırır? Hər halda, Stiven Uitkofun müsahibəsinin bir neçə əhəmiyyətli vurğusundan belə anlaşılır.
Amerikan “trotskizmi”nin dinc yolla bərqərar olması mümkündürmü? Bir əsr əvvəl sovet trotskizmi İslam Şərqində çıxılmaz vəziyyətə düşdü. Qlobal qarşıdurma Britaniya-Sovet razılaşmaları silsiləsi ilə aradan qaldırıldı. Amerika “trotskizmi”nin çıxılmazlığının sərhədi nədir? Çinin təsir zonasıdırmı? Tramp postsovet məkanında “Üçüncü Roma İmperiyası” yaratmaq indulgensiyası ilə Vladimir Putini Çinə qarşı qarşıdurmaya cəlb edə biləcəkmi?
Asif Cəfərov
Ordu.az
